باز گذاشتن نوزاد بعد از ختنه یکی از پرسش‌های رایج والدینی است که نگران درد، سوزش و چسبیدن پوشک به محل زخم هستند. بعضی خانواده‌ها تصور می‌کنند تماس مداوم با هوا، زخم را زودتر خوب می‌کند؛ درحالی‌که مراقبت مناسب بیشتر به تمیز نگه‌داشتن ناحیه، جلوگیری از اصطکاک و رعایت دستور پزشک بستگی دارد. بدون پوشک ماندن، به‌تنهایی درمان زخم نیست و برای همه نوزادان ضرورت ندارد.
دیدن قرمزی یا چند لکه خون کوچک روی پوشک ممکن است والدین را به باز نگه‌داشتن طولانی‌مدت نوزاد ترغیب کند. اما پیش از این تصمیم باید بدانید چه تغییراتی طبیعی است، پوشک چگونه بسته شود و چه نشانه‌هایی به بررسی پزشکی نیاز دارند. همچنین روش ختنه اهمیت دارد؛ مراقبت از نوزادی که حلقه دارد، لزوماً با مراقبت از زخم بدون حلقه یکسان نیست. دکتر امیربهتاش امیری متخصص اطفال در این مقاله سایت کلینیک ختنه نوزادان تهران به بررسی این موضوع می‌پردازند.
باز گذاشتن نوزاد بعد از ختنه چه زمانی قابل قبول است؟
اگر منظور، چند دقیقه بدون پوشک ماندن هنگام تعویض و تمیزکردن ناحیه باشد، معمولاً در محیط گرم، روی زیرانداز تمیز و با نظارت مستقیم اشکالی ندارد؛ مگر اینکه پزشک دستور متفاوتی داده باشد. این فرصت کوتاه می‌تواند برای بررسی زخم و خشک‌شدن ملایم پوست اطراف مفید باشد. بااین‌حال، لازم نیست برای هوا خوردن زخم، خواب و آرامش نوزاد را مختل کنید.
باز گذاشتن نوزاد بعد از ختنه به‌صورت طولانی‌مدت، توصیه همگانی نیست. تماس محل عمل با پارچه زبر، زیرانداز آلوده یا دست‌های شسته‌نشده می‌تواند مشکل‌ساز شود. سردشدن بدن نیز به‌ویژه در نوزادان کم‌وزن اهمیت دارد. هدف این نیست که زخم هرچه بیشتر در معرض هوا بماند؛ هدف، محافظت از بافت در حال ترمیم و کاهش تماس با آلودگی و فشار است.
برای باز گذاشتن نوزاد بعد از ختنه، زمان ثابت و یکسانی برای همه وجود ندارد. اگر هنگام تعویض پوشک، کودک آرام است و محیط مناسب است، چند دقیقه کافی خواهد بود؛ ضرورتی برای تکرار برنامه‌ریزی‌شده این کار وجود ندارد. نوزاد را برای این منظور روی شکم نخوابانید و تنها نگذارید. هنگام خواب، وضعیت ایمن همچنان خوابیدن به پشت، روی سطح صاف و سفت و بدون وسایل نرم اضافی است.
پوشک را چگونه ببندیم تا به زخم فشار وارد نشود؟
در بیشتر موارد، استفاده از پوشک پس از ختنه امکان‌پذیر است و نیازی به کنارگذاشتن کامل آن نیست. پوشک باید اندازه مناسب داشته باشد و آن‌قدر محکم بسته نشود که به آلت یا حلقه فشار وارد کند. از طرف دیگر، شل‌بستن بیش‌ازحد هم می‌تواند باعث نشت و آلودگی لباس شود. راحتی نوزاد و نبود فشار مستقیم، معیار مناسب‌تری از صرفاً بزرگ‌تر انتخاب‌کردن پوشک است.
نگرانی از چسبیدن پوشک، دلیل رایجی برای باز گذاشتن نوزاد بعد از ختنه است. در بسیاری از روش‌ها، پزشک استفاده از وازلین ساده را برای جلوگیری از چسبندگی توصیه می‌کند؛ اما مقدار، محل استفاده و نیاز به گاز باید مطابق دستور او باشد. اگر پانسمان چسبیده است، آن را با کشیدن جدا نکنید. برای نرم‌کردن و برداشتن آن، راهنمایی مرکز درمان را دنبال کنید.
به‌جای باز گذاشتن نوزاد بعد از ختنه برای ساعت‌های طولانی، پوشک را مرتب بررسی کنید و پس از دفع مدفوع، سریع تعویض کنید. پیش و پس از تعویض، دست‌ها را بشویید و ناحیه را بدون سایش تمیز کنید. اگر پوشک یا لباس به زخم گیر می‌کند، یا هر بار تعویض با خونریزی تازه همراه است، شیوه پانسمان و مراقبت باید با پزشک بازبینی شود.
از این بخش بخوانید: انتخاب پوشک مناسب برای مراقبت‌های بعد از ختنه
شست‌وشو و مراقبت در روش حلقه و روش جراحی
برای تمیزکردن ناحیه، معمولاً آب ولرم و برخورد ملایم کافی است؛ به‌خصوص اگر مدفوع به اطراف زخم رسیده باشد. پوست را نسابید و برای خشک‌کردن، با پارچه نرم به‌آرامی ضربه بزنید یا اجازه دهید رطوبت سطحی برطرف شود. الکل، بتادین، پودر بچه و ترکیبات گیاهی را خودسرانه استفاده نکنید. زمان حمام و امکان قرارگرفتن در وان نیز باید با دستور پزشک هماهنگ باشد.
باز گذاشتن نوزاد بعد از ختنه جای مراقبت اختصاصی ختنه نوزاد با حلقه را نمی‌گیرد. در روش پلاستیبل، حلقه باید طی روند طبیعی جدا شود؛ آن را نکشید، نچرخانید و برای زودتر افتادن دست‌کاری نکنید. توصیه درباره پماد یا وازلین ممکن است بسته به روش و نظر پزشک متفاوت باشد. جابه‌جایی حلقه به سمت تنه آلت، تورم شدید یا تغییر رنگ غیرعادی، نیازمند بررسی فوری است.
در ختنه سنتی نیز وضعیت پانسمان و زمان برداشتن آن اهمیت دارد. باز گذاشتن نوزاد بعد از ختنه نباید با برداشتن خودسرانه گاز یا پانسمان اشتباه گرفته شود. اگر دستور مراقبت روشن نیست، پیش از تغییر آن با مرکز انجام‌دهنده تماس بگیرید. داروی ضد درد هم باید با تعیین دوز متناسب با وزن و سن تجویز شود؛ از دادن دارو بر اساس تجربه دیگران خودداری کنید.
کدام علائم طبیعی‌اند و چه زمانی باید مراجعه کرد؟
قرمزی محدود، تورم خفیف و حساسیت محل عمل در روزهای نخست ممکن است دیده شود. لایه نازک زرد یا سفید روی سطح زخم نیز می‌تواند بخشی از ترمیم باشد و الزاماً چرک نیست. آن را نخراشید و جدا نکنید. مهم‌تر از ظاهر یک لحظه، روند تغییرات است: درد، قرمزی و تورم باید به‌تدریج کمتر شوند، نه اینکه روزبه‌روز افزایش پیدا کنند.
گاهی خانواده‌ها با مشاهده التهاب، باز گذاشتن نوزاد بعد از ختنه را تنها راه‌حل می‌دانند و مراجعه را عقب می‌اندازند. اگر قرمزی به اطراف گسترش یافته، ترشح بدبو ایجاد شده یا نوزاد بی‌حال است و خوب شیر نمی‌خورد، ارزیابی پزشکی لازم است. تب ۳۸ درجه یا بیشتر در نوزاد زیر سه ماه نیازمند ارزیابی فوری است؛ آن را صرفاً به واکنش طبیعی پس از ختنه نسبت ندهید.
خونریزی فعال، چکه‌کردن خون یا خیس‌شدن پانسمان با خون طبیعی نیست و باید سریع پیگیری شود. ادرارنکردن طی حدود شش تا هشت ساعت پس از عمل نیز نیازمند تماس فوری با پزشک است. کبودی تیره یا سیاه‌شدن سر آلت، تورم شدید و گریه تسکین‌ناپذیر را جدی بگیرید. در خونریزی شدید یا بدحال‌شدن کودک، منتظر پاسخ پیام یا نوبت معمول نمانید و به اورژانس مراجعه کنید.
از این بخش بخوانید: اشتباهات رایج والدین در هفته اول بعد از ختنه
سخن پایانی
باز گذاشتن نوزاد بعد از ختنه، اگر کوتاه‌مدت و هنگام مراقبت روزانه باشد، معمولاً مانعی ندارد؛ اما شرط ترمیم مناسب نیست. پوشک تمیز با اندازه مناسب، تعویض به‌موقع و جلوگیری از اصطکاک، اغلب امکان مراقبت راحت‌تر را فراهم می‌کنند. هیچ توصیه عمومی نباید جای دستور اختصاصی پزشکی را بگیرد که روش عمل و وضعیت نوزاد را می‌داند.
به‌جای تمرکز صرف بر باز گذاشتن نوزاد بعد از ختنه، الگوی ادرار، میزان شیرخوردن، آرامش کودک و روند بهبود زخم را دنبال کنید. اگر درباره ظاهر ناحیه یا نحوه مصرف پماد تردید دارید، از پزشک راهنمایی بگیرید. دست‌کاری کمتر و مراقبت درست، از امتحان‌کردن روش‌های خانگی و تغییر مداوم پانسمان ایمن‌تر است.
پیش از ترک کلینیک ختنه، دستور شست‌وشو، مراقبت از حلقه یا پانسمان، داروی مجاز و راه تماس ضروری را دریافت کنید. دانستن این جزئیات، تصمیم‌گیری در خانه را آسان‌تر می‌کند. بیشتر نوزادان با مراقبت مناسب روند بهبود مطلوبی دارند؛ بااین‌حال، خونریزی قابل‌توجه، تب، اختلال ادرار یا تغییر رنگ غیرعادی، علائمی نیستند که برای برطرف‌شدن خودبه‌خودی آن‌ها صبر کنید.
